Poetry of the Constitutional Revolution

Homa Katouzian

The Constitutional Revolution saw a flowering of young poetical talents who wrote mostly on social and political subjects and published them immediately in newspapers and political tracts. Their poetry was unmistakably fresh and modern, often experimenting with modified classical and neo-classical structures, innovating new figures of speech and literary devices, and sometimes using colloquial, even folksy, words and expressions.
Thus, Persian poetry having been the main vehicle throughout its long history of  literary and social expression, discharging sentiments, moralizing,  disparaging and lampooning, came into its own as the most effective instrument used in popular campaigns for constitutionalism, law, freedom and even nationalism, and against arbitrary rule, backwardness and corruption.  Through their works the poets campaigned for the constitutional movement, opposed Mohammed Ali Shah during the struggle between him and the first Majils, struggled against Lesser Arbitrary Rule after Mohammad Ali’s coup, celebrated the conquest of Tehran and the fall of Mohammad Ali, expressed disillusionment shortly afterwards, and displayed anger and frustration at the Russian ultimatum and the dismissal of Morgan Shuster in 1911. It was also in this period that the seeds of the pan-Perisanist and Aryanist nationalism were sown, which exploded after World War I and later became the official Pahlavi ideology.

When in 1906 Mozaffar al-Din Shah signed the constitution many poets greeted it with expressions of great joy and gratefulness. Poet-laureate Mohammad Taqi Bahar, then barely twenty, wrote a qasideh in praise of the Shah’s justice in granting a constitution, and convening a Majlis made up of ‘artful wise men’:

کشور ایران ز عدل شاه مظفّر                  رونقی از نو گرفت و زینتی از سر…
پادشه داد گر مظفّر دین شاه                    خسرو روشن‌دل عدالت‌گستر…
مجلس آراست کاندرو ز همه ملک                      انجمن آیند بخردان هنرور…
احسنت ای پادشاه مملکت آرای               احسنت ای خسرو رعیّت‌پرور…

Shortly afterwards the Shah died and his son Mohammad Ali succeeded to the throne. As usual, elegies were written for the deceased Shah, and eulogies to welcome his successor, since only a small elite were already suspicious of the new Shah’s intentions.  Bahar lamented the Shah’s death and celebrated his son’s succession in a tarji’band. It began with the distich: A shah arrived and a shah left / Thank God that this came, alas that that went:

شاهی به میان آمد و شاهی ز میان رفت                  صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
المنّه لله که جهان باز جوان شد                  وین شاه فلک مرتبه سلطان جهان شد
جم رتبه محمّدعلی آن شاه جوان‌بخت         کز فرّ وی این ملکِ کهنْ گشته، جوان شد…
بگزید چو بر مسند و اورنگ پدر جای             این گفته ملک را به فلک ورد زبان شد
شاهی به میان آمد و شاهی ز میان رفت               صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت

No sooner were the celebrations over than the conflict of the shah and the Majlis came out into the open and intensified by day. Disillusionment was already setting in when Ali Akbar Dehkhoda, known as Dakhaw, wrote a colloquial and humorous mosammat, addressed to the common man, Aqa Karbala’i, which title was commonly pronounced as ‘Akablai’. Using both satire and irony, he discouraged too much optimism for the country’s progress: he poked fun at high hopes and pointed to contradictions between constitutionalism and social reality:

مردود خدا رانده هربنده آکبلای           از دلقک معروف نماینده آکبلای
با شوخی و با مسخره و خنده آکبلای           نز مرده گذشتیّ و نه از زنده آکبلای
هستی تو چه یک پهلو و یک دنده آکبلای
نه بیم زکف بین و نه جن‌گیر و نه رمّال           نه خوف زدرویش و نه از جذبه و از حال
نه ترس ز تکفیر و نه از پیشتو شاپشال           مشکل ببری گور سر زنده آکبلای
هستی تو چه یک پهلو و یک دنده آکبلای…
از گرسنگی مرد رعیّت به جهنّم           ور نیست در این قوم معیّت به جهنّم
تریاک برید عرق حمیّت به جهنّم           خوش باش تو با مطرب و سازنده آکبلای
هستی تو چه یک پهلو و یک دنده آکبلای
تو منتظری رشوه در ایران رود از یاد؟           آخوند ز قانون و ز عدلیه شود شاد
اسلام ز رمّال و ز مرشد شود آزاد؟           یک دفعه بگو مرده شود زنده آکبلای
هستی تو چه یک پهلو و یک دنده آکبلای

He also wrote a folksy – as opposed to formal – masnavi, depicting the people as a child who is close to death from hunger, and the political leaders as his ignorant and neglecting mother, quite contrary to the prevailing notions of mam-e mihan (lit. The county’s mother) which depicted her as an old and ailing victim of arbitrary rule:

خاک به سرم بچّه به هوش آمده           بخواب ننه یک سر دو گوش آمده…
اِهه اِهه، ننه چته، گشنمه           تبرّکی این همه خوردی کمه…
از گشنگی ننه دارم جون میدم           گریه نکن فردا بهت نون میدم…
ای وای ننه جونم داره در میره           گریه نکن دیزی داره سر میره…

In a masnavi, Bahar resorted to friendly advice combined with admonitions to the Shah not to continue his confrontation with the constitutionalists: ‘O’ Shah everything you do is wrong / Not to us but to yourself you do wrong’:

پادشها چشم خرد بازکن           فکر سرانجام در آغاز کن
بازگشا دیده بیدار خویش           تا نگری عاقبت کار خویش…
پادشها یکسره بد می‌کنی           خود نه به ما بلکه بخود می‌کنی…
وای به شاهی که رعیّت‌کش است           حال خوش ملّت از او ناخوش است…
زشت بود یکسره کردار تو           تا چه شود عاقبت کار تو

He followed this by a mokhammas which amplified a didactic ghazal by Sa’di. Here he went further and told the shah to abandon arbitrary rule (estebdad), since it would result in nothing but wretchedness:

پادشاها زستبداد چه داری مقصود
که از این کار جز ادبار نگردد مشهود
جودکن در ره مشروطه که گردی مسجود
«شرف مرد به جود است و کرامت به سجود
هر که این هر دو ندارد عدمش به که وجود»

But he ended the poem by saying that it was useless to try and persuade the Shah to take the right course, since wrong-doing was in his nature:

جز خطاکاری از این شاه نمی‌باید خواست
کانچه ما در او ببینیم سراسر به خطاست
مَدَهش پند که بر بدمنشان پند عباست
«پند سعدی که کلید در گنج سعد است
نتواند که بجا آوَرَد الّا مسعود»

When Sheikh Fazlollah Nuri took bast in Hazrat-e Abdol’azim againt the Majils, Iraj Mirza, a Qajar nobleman who was characteristically not a political poet nevertheless attacked him in a qasideh and hurled abuse and invective at him: He is a hardened slapper this hero / be careful for he may slap you…If he gets hold of the dandies / he would beat their fart with a stick:

حجّه الاسلام کتک می زند           بر سر و مغزت دَگَنَک می زند
گر نرسد بر دَگَنَک دستِ او           دست به نعلین و چُسک می زند…
چک زنِ سختی بود این پهلوان           ملتفتش باش که چک می زند
دستش اگر بر فکلی ها رسد           گوزِ یکایک به الک می زند…
حالا در حضرت عبدالعظیم           شیخ درِ دوز و کلک می زند
اِن شاءالّه دو روزِ دگر           خیمه از آن جا به دَرَک می زند

At the same time, Seyyed Ashraf al-Din, producer-editor of the journal Nasim-e Shomal who, because of his massive as well as passionate outpouring of poetry, could be justly described as the poet-laureate of the Constitutional Revolution wrote a passionate vataniyeh or ‘patriotic’ in the form of an elegy for the motherland. In it, inter alia, he mourned both for the loss of (true) Islam and constitutionalism, since, like many other constitutionalists, he regarded constitutionalism as consistent with true Islam:

گردیده وطن غرقه اندوه و محن وای            ای وای وطن وای
خیزید و دوید از پی تابوت و کفن وای           ای وای وطن وای…
کوهمّت و کو غیرت و کو جوش فتوّت           کو جنبش ملّت
دردا که رسید از دو طرف سیل فتن وای           ای وای وطن وای
افسوس که اسلام شده از همه جانب           پامال اجانب
مشروطه ایران شده تاریخ زَمَن وای            ای وای وطن وای…
بعضی وزرا مسلکشان راهزنی شد            سرّی علنی شد
گشته علما غرقه در این لای و لجن وای            ای وای وطن وای…
کو بلخ و بخارا و چه شد خیوه و کابل             کو بابل و زابل
شام و حلب و ارمن و عمّان و عدن وای            ای وای وطن وای…
اشرف به جز از لاله غم هیچ نبوید            هر لحظه بگوید
ای وای وطن وای وطن وای وطن وای             ای وای وطن وای

The conflict between the shah and the Majlis finally led to the coup d’etat of June 1908. Among the constitutionalists who were rounded up and executed was Jahangir Khan, joint editor of Sur-e Esrafil, and a close friend of Dehkhoda who managed to leave the country.  Shortly afterwards when Dehkhoda had reached the safety of Switzerland he saw Jahangir Khan in a dream who told him: Hich nagofti keh an javan oftad (You didn’t at all say that that young man fell). He woke up and wrote his famous mosammat with the refrain ‘Remember the extinguished light, remember!’:

ای مرغ سحر چو این شب تار           بگذاشت زِ سر سیاهکاری
وز نفخه روح‌بخش اسحار           رفت از سرخفتگان خماری
بگشوده گره ز زلف زرتار           محبوبه نیلگون عماری
یزدان به کمال شد پدیدار           وَ اهریمنِ زشتخو حصاری
یادآر ز شمع مرده یادآر

Thus began the period of Lesser Arbitrary Rule (estebdad-es saghir). Adib al-Mamalek-e Farahani addressed a long and scathing qasideh to the Shah, telling him that from that time his days were numbered:

امروز که حق را پی مشروطه قیام است           بر شاه محمّدعلی از عدل پیام است
کای شه به زمینت زند این توسنِ دولت            کامروز به زیر تو روان گشته و رام است…
پنداشتی از احمد و فضل‌الله نوری            کان خواجه وزیرت شده این شیخ امام است
کارتو تمام است و ندانی که از آن روز           شاهّی تو و دولت و ملک تو تمام است…
و آن شعله که از توپ تو افتاد به مجلس           زودا که برافروخته‌ات در به خیام است…
از زخم تو خون در جگر شیرخدا شد           وز تیر تو به دل خیر اِنام است…  azar
ما بر مَثَلِ آل‌محمّد شده مقهور           تو همچو یزیدستی و این شهر چو شام است…

Seyyed Ashraf wrote a mosammat vehemently attacking both the Shah and Nuri, calling the former a help to the traitors, and the latter, weak in the mind, and adding that as long as these two were up to their mischief ‘this caravan could not move until doomsday’, a common expression which is used as the poem’s refrain:

تا کلّه شیخنا ملنگ است           تا در دل ما غبار و زنگ است
تا پیر الیل مست و منگ است           تا رشته بدست این دبنگ است dalil
این قافله تا به حشر لنگ است
تا مصدر کار مستبد است           تا دل به نفاق مستعدّ است
تا ملّت ما به شاه ضدّ است           تا شاه به خائنین ممدّ است
جان کندن و سعی ما جفنگ است
این قافله تا به حشر لنگ است
گفتیم قلم شده‌ست آزاد           ایران خراب گشته آباد
مشروطه قوی نمود بنیاد           بس مدرسه‌ها شده‌ست ایجاد
افسوس که شیشه‌مان به سنگ است
این قافله تا به حشر لنگ است…
مشروطه و مشورت خدا گفت           پیغمبر نیز بر ملا گفت
حرّیت خلق را صلا گفت           افسوس که باز شیخنا گفت
مشروطه نمونه فرنگ است
این قافله تا به حشر لنگ است
خر صاحب اختیار گشته‌ست            سگ مصدر کار و بار گشته‌ست
روبَه عظمت‌مدار گشته‌ست           شاپشال خزانه‌دار گشته‌ست
شه مات و به خلق عرصه تنگ است
این قافله تا به حشر لنگ است…

When in January 1909 Isfahan fell into the hands of Samsam al-Saltaneh, Bahar wrote a qasideh-ye mostazad saying that it would be useless to talk to the Shah about freedom:
To talk to the Shah of Iran about freedom is a mistake
God help Iran
The Shahanshah of Iran’s religion is other than religions
God help Iran:

باشَهِ ایران ز آزادی سخن گفتن خطاست           کار ایران با خداست
مذهب شاهنشه ایران ز مذهبها جداست           کار ایران با خداست
شاه مست و شیخ مست و شحنه مست و میر مست            مملکت رفته زدست
هردم از دستان مستان فتنه و غوغا بپاست            کار ایران با خداست…
پادشه خود را مسلمان خوانَد و سازد تباه           خون جمعی بی‌گناه
ای مسلمانان در اسلام این ستم‌ها کی رواست           کار ایران با خداست…
باش تا از اصفهان صمصامِ حق گردد پدید           نام حق گردد پدید
تا ببینیم آنکه سر ز احکام حق پیچد کجاست            کار ایران با خداست…

When the Shah finally sensed the danger and tried to appease the revolutionaries, Seyyed Ashraf wrote a folksy satirical piece making fun of the Shah for his about-turn:

درویش نهنگ پلنگ علی چطو شد؟           آن که می‌گفت بلی‌بلی چطو شد؟
وِرد خَفی ذکر جَلی چطو شد؟           آن لُمعاتِ منجلی چطو شد؟
نوری و شیخ آملی چطو شد؟…
آدرویش علم و معرفت صحیح است           در همه کار مشورت صحیح است
ظالم قبیح و معدلت صحیح است           مشروطه بَهرِ مملکت صحیح است zolm
صحبت کور موصلی چطو شد؟

And likening the Shah to the devil who was up to a new trick, he wrote another poem with the refrain ‘Ouch what can I do, what can I do (?), said the villain of the piece’:

گفت شیطان دغا آخ چه کنم واخ چه کنم           گشت مشروطه به پا آخ چه کنم واخ چه کنم
مرغ مشروطه به گلزار وطن شهپر زد           معدلت بر رگ و شریان ستم خنجر زد
نام مشروطه به چشم ظَلَمه خنجر زد           مستبد گشت فنا آخ چه کنم واخ چه کنم
من که شیطانم از این غصّه زمین‌گیر شدم           مستبدّین همه مردند ز غم پیر شدم
راستی من که ز اوضاع جهان سیر شدم           گشتم انگشت‌نما آخ چه کنم واخ چه کنم
گفت شیطان دغا آخ چه کنم واخ چه کنم…
چه شد آن قتل رعیّت چه شد آن ظلم و عذاب           چه شد آن برّه بریان چه شد آن جام شراب
چه شد آن شربت قند و چه شد آن مرغ کباب           چه شد آن برگ و نوا آخ چه کنم واخ چه کنم
گفت شیطان دغا آخ چه کنم واخ چه کنم…
اهل گیلان همه یک مرتبه هشیار شدند           از حقوق وطن خویش خبردار شدند
دزدی امشب نتوان کرد که بیدار شدند           شحنه دَر داد نِدا آخ چه کنم واخ چه کنم
مستبد گشت فنا آخ چه کنم واخ چه کنم
اصفهان در کَنَفِ حضرت صمصام آمد           کار تبریز زسردار به انجام آمد
خاک گیلان ز سپهدار نکونام آمد           رشت بگرفت صفا آخ چه کنم واخ چه کنم
مستبد گشت فنا آخ چه کنم واخ چه کنم

On the very day the revolutionary troops entered Tehran, Ashraf attacked Nuri vehemently in a poem as an ‘auctioneer’ of Iran and Islam, in which he also referred to the support of the great ulama in the Atabat for the revolution:
I’ll sell the whole of Iran…
Religion is, of necessity, on sale
Buyers come, it’s sale, sale:

حاجی بازار رواج است رواج
کو خریدار حراج است حراج
می‌فروشم همه ایران را           عِرض و ناموس مسلمانان را
رشت و قزوین و قم و کاشان را           بخرید این وطن ارزان را
حراج است حراج           کو خریدار حراج است حراج Yazd o Khonsar
دشمن فرقه ابرار منم           قاتل زمره احرار منم
شیخ فضل الله سمسار منم           دین فروشنده به بازار منم
مال مردار حراج است حراج            کو خریدار حراج است حراج…
آن شنیدم که حجج در عتبات           زده چادر به لب شطّ فرات
شده عازم به عجم با صلوات           جز حراجم نبود راه نجات
دین به ناچار حراج است حراج           کو خریدار حراج است حراج

When the victory celebrations began, Bahar wrote a tarji’band praising God for the victory:
Bring wine since ended the painful time
The country is in peace, God owns the Kingdom:

می‌دِه که طیّ شد دوران جانکاه           آسوده شد مُلک، الملک‌لله
شد شاه نو را اقبال همراه           کوس شهی کوفت بر رغم بدخواه
شد صبح طالع، طی شد شبانگاه
الحمدلله، الحمدلله
یک چند ما را غم رهنمون شد           جان یار غم گشت دل غرق خون شد
مام وطن را رخ نیلگون شد           و امروز دشمن خوار و زبون شد
زین جنبش سخت زین فتح ناگاه
الحمدلله، الحمدلله
چون که خدا دید جور شبان را           از جا برانگیخت ستّارخان را
سدّ ستم ساخت آن مرزبان را           تا کرد رنگین تیغ و سنان را
از خون دشمن وز مغز بدخواه
الحمدلله، الحمدلله
بدخواه دین را سدّی متین بود           لیکن مراو‌را غم در کمین بود
خاکش به سر شد پاداشش این بود           دشمن که با عیش دایم قرین بود
اکنون قرین است با ناله و آه
الحمدلله، الحمدلله
بخت سپهدار فرخنده بادا           سردار اسعد پاینده بادا
صمصام ایران بُرّنده بادا           ضرغام دین را دل زنده بادا
کافتاد از ایشان بدخواه در چاه
الحمدلله، الحمدلله
ستّارخان را بادا ظفر یار           تبریزیان را یزدان نگهدار
سالارشان را نیکو بود کار           احرار را نیز دل باد بیدار
تا جمله گویند با جانِ آگاه
الحمدلله، الحمدلله

Ashraf too joined the poetical celebrations in his folksy style, thanking God that ‘the motherland received her rights’:

صد شکر حقوق وطن امروز ادا شد            به‌به چه بجا شد
هنگام وفا وقت صفا دفع جفا شد            به‌به چه بجا شد…
می‌خواست ستمگر بکشد نوشْ لبان را            والا‌نسبان را، قانون‌طلبان را
حسرت به دلش ماند وم رفت و فنا شد            به‌به چه بجا شد khodash
این غلغله وین جنبش و این شورش ملّی            این کوشش ملّی وین جوشش ملّی
والله که از بهر حقوق فقرا شد            به‌به چه بجا شد
ای ملت تبریز سعادت شدتان یار            ای حضرت ستّار و ای باقر سالار
از همّتتان مات عقول عقلا شد            به‌به چه بجا شد
تا شد علم نصر من الله نمایان            در خطّه تهران، ای ملّت گیلان
از سطوتتان محو همه ارض و سما شد            به‌به چه بجا شد
تا شد ز صفاهان عَلَمِ کاوه پدیدار            شد بخت به ما یار از جلوه سردار
اسعد که مددبخش جنود سُعَدا شد            به‌به چه بجا شد…
قاطرچی و الدنگ و دبوری به کجا رفت             نوری به کجا رفت
یارو به درک رفت و دبوری کله پا شد            به به چه بجا شد

This was the summer of 1909. Two years later in the summer of 1911 the deposed shah made a bid to recover his throne. He entered Iran with a military force, but was defeated and driven out. Bahar wrote a satirical taji’band as if it was from Mohammad Ali’s own mouth: Why is the universe at loggerheads with me / God be praised, what manner is this (?):

با بنده فلک چرا به جنگ است
سبحان‌الّه این چه رنگ است…
بودم روزی به شهر تهران           مولا و خدایگان و سلطان
بستم همه را به توپ غرّان           گفتم که کسی نماند از ایشان
دیدم روز دگر که جنگ است
سبحان‌الّه این چه رنگ است
گفتیم که خلق حرف مفتند            آخر دیدیم دم کلفتند
خیلی گفتیم و کم شنفتند           یک جنبش سخت کرده گفتند
بسم‌الّه ره سوی فرنگ است
سبحان‌الّه این چه رنگ است…
دیدیم به شهر قال و قیل است            حجت ز نگار بی‌بدیل است
و ز ما سخنان بس طویل است           گفتیم که نام ما خلیل است
گفتیم که کار ما شلنگ است
سبحان‌الّه این چه رنگ است…
من مَمدلیِ گریز پایم           با دولت روس آشنایم
تهران تو کجا و من کجایم           خواهم که به جانب تو آیم
کز عشق تو کلّه‌ام دبنگ است
سبحان‌الّه این چه رنگ است
امروز ز بخت در گله استم           درگیر شکنجه و تله استم
در کار فرار و ولوله استم           گر بنده امیر قافله استم
این قافله تا به حشر لنگ است
سبحان‌الله این چه رنگ است

At the same time Ashraf also wrote a poem, in a folksy style as usual, as if from the ex-Shah’s mouth:  I am Mamdali [Mohammad Ali], police chief of Anzali —leeks do not make sweets, Mamdali Beg will not be Shah:

ای فلک این چه بساطی است که چیدستی تو           چه زبردستی تو
دل اعداء وطن را ز جفا خستی تو           چقدر پستی تو
عهد با هموطنان بستی و بشکستی تو           گوئیا مستی تو
کمترین ممدلیَم داروغه انزلیم           تره حلوا نمیشه ممدلی بِگ شا نمیشه…
ممدلی اشک همی ریخت مثال باران           از فراق یاران
ترکمانها همه کردند فرار از میدان           همه در خون غلطان
هدف تیر بلا گشت رشیدالسّلطان            لعن حق بر شیطان
گول شیطان خوردم، آبروی خود بردم           خرقه‌شو لا نمیشه ممدلی بِگ شا نمیشه…
هوسم بود جمیع ورزا را بکشم           وکلا را بکشم
دستخط پاره نمایم علما را بکشم           عقلا را بکشم
جمله اصناف و عموم فقرا را بکشم           غربا را بکشم
مال مولا را می‌خوام؟ و شولا را می‌خوام           تره حلوا نمیشه ممدلی بِگ شا نمیشه jobbeh

A few months later, a great conflict broke out over the Shuster affair, where following two successive Russian ultimatums the Iranian government was obliged to terminate Morgan Shuster’s contract in December 1911. There were large public demonstrations against this decision and the Majils (which was near the end of its term) was shut down by the order of Naser al-Molk, the Regent. Aref-e Qazvini wrote a piece which was a combination of poetry and song:
Shame about a home when the guest leaves the table unfed
Sacrifice your life to the guest and do not let him leave…
God let you stay, God let you stay:

ننگ آن خانه که مهمان ز سر خوان برود           جان نثارش کن و مگذار که مهمان برود
گر رود شوستر از ایران رود ایران بر باد          ای جوانان مگذارید که ایران برود
به جسم مرده جانی، تو جان یک جهانی، تو گنج شایگانی، تو عمر جاودانی
خدا کند بمانی، خدا کند بمانی…
مشت دزدی شده امروز در این ملک وزیر          تو در این مملکت امروز خبیریّ و بصیر
دست بر دامنت آویخته یک مشت فقیر          تو اگر رفتی از این مملکت عنوان برود
به جسم مرده جانی، تو جان یک جهانی، تو گنج شایگانی، تو عمر جاودانی
خدا کند بمانی، خدا کند بمانی…
تو مرو گر برود جان و سر و هستی ما           کور شد دیده بدخواه ز همدستی ما
در فراغت به خماری بکشد مستی ما          ناله عارف از این ورد به کیهان برود
به جسم مرده جانی، تو جان یک جهانی، تو گنج شایگانی، تو عمر جاودانی
خدا کند بمانی،‌ خدا کند بمانی

And Bahar wrote a tarkib-band which accused the Regent (although with no basis in fact) of secret complicity both in the ex-Shah’s earlier intrusion and the Russian campaign against Shuster:

ناصرالملک آمد و مسند ربود           با وزیران پیل‌بازی‌ها نمود
حیله‌ها انگیخت تا خود از شمال           شاه سابق با سواران رخ نمود
شوستر آن والامشیر ارجمند           بهر دفعش دست غربت برگشود
آمد از روسیه اولتیماتومی           سرخ و سبز و ارزق و زرد و کبود
ناصرالملک از طبابت‌های خویش           اینچنین بر خستگان بخشود سود
از دواهایش شفا نامَد پدید            وین مریض از آن کسل‌تر شد که بود
این مریض و این دوا را مولوی           کرده‌ اندر مثنوی خوش وانمود
…«کز قضا سر که انگبین صفرا فزود            روغن بادام خشکی می‌نمود»
«آن علاج و آن طبابت‌های او            ریخت یک سر از طبیبان آبرو»
خائنان زین کار نبوَد ننگشان            کور بادا کور چشم تنگشان
بنده و اجری خور روسَند و بس            از تمدّن‌خواه تا الدنگشان…
اندرین صلحی که کردند این گروه           مولوی گفته‌ست روی و رنگشان
«کز خیالی صلحشان و جنگشان           وز خیالی نامشان و ننگشان»
«این وزیران از کهین و از مهین           لعنت‌الّه علیهم اجمعین»

And so ended the highly eventful period 1906-1911, which was no less eventful in the development of modern Persian poetry and prose than it was in politics and society, when both of these literary forms became much simpler and – in some cases – folksy, highly political, and much more accessible as they were read out in meetings and published in the press. This period was also one in which the seeds of the later pan-Persianist and Aryanist nationalism were sown, with occasional poems, virtually all pessimistic, celebrating the past glories and lamenting present failures. Thus Adib al-Mamalek wrote in a mosammat:
We are the ones who took tribute from kings…
Now we are in sorrow, suffering and pain:

برخیز شتربانا بر بند کژاوه           کز چرخ عیان گشت همی رایت کاوه
از شاخ شجر برخاست آوای چکاوه           وز طول سفر حسرت من گشت علاوه
بگذر به شتاب اندر از رود سماوه           در دیده من بنگر دریاچه ساوه
وز سینه‌ام آتشکده پارس نمودار
ماییم که از پادشهان باج گرفتیم           زان پس که از ایشان کمر و تاج گرفتیم
دیهیم و سریر از کهر و عاج گرفتیم           اموال و ذخایرشان تلاج گرفتیم  gohar, taraj
وز پیکرشان دیبه و دیباج گرفتیم            ماییم که از دریا امواج گرفتیم
و اندیشه نکردیم ز طوفان و ز تیّار
خاک عرب از مشرق اقصی گذراندیم            وز ناحیه غرب به افریقیه راندیم
دریای شمالی را بر شرق نشاندیم           وز بحر جنوبی به فلک گرد فشاندیم
هند از کف هندو، ختن از ترک ستاندیم            ماییم که از خاک بر افلاک رساندیم
نام هنر و رسم کرم را به سزاوار
امروز گرفتار غم و محنت و رنجیم            در داو فره باخته اندر شش و پنجیم
با ناله و افسوس در این دیر سپنجیم           چون زلف عروسان همه در چین و شکنجیم
همه سوخته کاشانه و هم باخته گنجیم            ماییم که در سوگ و طرب قافیه سنجیم ham
جغدیم به ویرانه، هزاریم به گلزار

Bahar’s piece was less passionate but no less committed. It vehemently expressed his love of ‘the great Iran’ but painfully mourned ‘its present state’:

ای خطّه ایرانِ مهین ای وطن من           ای گشته به مهر تو عجین جان و تن من…
دور از تو گل و لاله و سرو و سمنم نیست            ای باغ گل و لاله و سرو و سمن من…
دردا و دریغا که چنان گشتی بی‌برگ           کاز بافته خویش نداری کفن من
بسیار سخن گفتم در تعزیت تو           آوخ که نگریاند کس را سخن من…
و امروز همی گویم با محنت بسیار
دردا و دریغا وطن من وطن من

Ashraf wrote a poem in which the word ‘cock-a-doodle-do’ appeared for the first time, long before it was used by Nima Youshij, the founder of modernist Persian poetry in years to come:
A cock was singing in the cloister, cock-a-doodle-do…
Where is Bahman, where Rostam, cock-a-doodle-do…

می‌خواند خروسی به شبستان قوقولیقو           می‌گفت که ای فرقه مستان قوقولیقو
کو بهمن و کو رستم دستان قوقولیقو           آوخ که خزان زد به گلستان قوقولیقو
فریاد ز سرمای زمستان قوقولیقو
از سیل ختن شهر وطن رو به خرابی           ما خفته و مدهوش چو مستان شرابی
می‌گفت به مرغان هوا آدم آبی           در شهر بود قحطی انسان قوقولیقو
فریاد ز سرمای زمستان قوقولیقو…
کو بلخ و بخارا و چه شد خیوه و کابل            کو هند و سمرقند و چه شد بابِل و زابُل
کو نقطه قفقاز و چه شد آن چمن گل            این بحر خزر بود از ایران قوقولیقو
فریاد ز سرمای زمستان قوقولیقو…
هی هی بخروشید که باز اول کار است           شیرانه بجوشید که هنگام شکار است
مردانه بکوشید که دشمن به کنار است           زیر لگد افتاده خروسان قوقولیقو
کافر به کجا خاک مسلمان قوقولیقو…

Finally, a piece by Abolqasem Lahuti – the young nationalist poet who was destined to lead an unsuccessful coup in the early 1920s and flee to the Soviet Union – was innovative by being in the form of a mother’s lullaby for her child, although this form had been used before in another context by Ashraf. And incidentally it was a much more prevalent notion than Dehkhoda’s symbolic depiction, note above, of the country’s mother as careless political leaders: You are a child of Iran, and Iran is your motherland /
Your living is to put your good body to work, balam lai [lullaby]…

آمد سحر و موسم کار است بالام لای           خواب تو دگر باعث عار است بالام لای
لای لای بالالای لای لای لای بالالای لای…
تو کودک ایرانی و ایران وطن توست           جان را تن بی‌عیب به کار است بالام لای
تو جانی و ایران چو تنِ توست لای لای بالالای لای
برخیز سلحشور و تو در حفظ وطن کوش           ای تازه گل ایران ز چه خوار است بالام لای
بس جامه عزّت به بدن پوش لای لای بالالای لای…
نگذار وطن قسمت اغیار بگردد           با آن که وطن را چو تو یار است بالام لای
ناموس وطن خوار بگردد لای لای بالالای لای

Thus the revolutionary movement led to a spontaneous revolution in Persian poetry, whereby, notwithstanding the continuing use of classical genres and structures, there was radical change in the themes, words and language as well as imageries and other literary devices employed. Virtually all revolutionary poetry was much simpler than in the past in its diction, and this was all the more so in the case of the new and innovative folksy and colloquial verses. And since the revolutionary poetry was almost daily produced and published, it made a substantial contribution to the directing and shaping of public opinion, especially among the urban crowds.

مطالب مرتبط

A Short Report on a Long Intellectual Journey

In October 2012, at a public ceremony held at Harvard University, Homa Katouzian was presented with SINA’s ‘Outstanding Achievement Award in Recognition of Exceptional Contributions to Humanities’. As part of the ceremony, he had been required to present a talk to the conference briefly describing the development of his academic [...]

Mosaddeq and the intervention of the International Bank

Published in The Middle East in London, Volume 10. Number 1, December 2013-January 2014 Homa Katouzian sheds light on a missed opportunity for averting the oil crisis in Iran some sixty years ago The 1953 coup and failure of the Popular Movement of Iran (Nehzat-e Melli-ye Iran) were not inevitable. Mosaddeq and many of his colleagues repeatedly [...]

Literature and Politics in Iran: 1919–۱۹۲۵

  Homa Katouzian Published in Iran Nameh, A Quarterly of Iranian Studies, 30, 2, pp.xx-xlxii, Summer 2015   Abstract The Constitutional Revolution of Iran (1905–1911) opened up literature to the general public and assigned it a great role in making or breaking politicians and political ideas. However, not long after the victory of 1909, [...]

A Short Report on a Long Intellectual Journey

Delivered on 12 October 2013 at Harvard University on the occasion of receiving the Outstanding Achievement Award in Humanities from SINA Homa Katouzian I feel honoured by the honour that SINA has showered on us and proud that I have this opportunity to say a few words to this distinguished audience. The establishment of SINA is quite timely [...]

Sayyed Hasan Taqizadeh: Three Lives in a Lifetime

Homa Katouzian Published in Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 32, 1, April 2012 Sayyed Hasan Taqizadeh was a revolutionary leader, a politician, an intellectual journalist, a diplomat, a university teacher and a scholar of Persian classics both in history and literature. Through a long and often turbulent career [...]

نام (ضروری):
پست الکترونیک (ضروری):